YARIMADA

İzmir’in en batısında yer alan Yarımada, coğrafi olarak Karaburun, Çeşme, Seferihisar, Urla ve Güzelbahçe ilçelerinden oluşuyor. Bölge Karaburun, Çeşme ya da Urla ilçelerinden hangisi söz konusuyla onun adıyla anılıyor. 171 bin hektar alanıyla Türkiye’nin en büyük yarımadası; batıda ve kuzeyde Ege Denizi, doğuda İzmir Körfezi ile Menderes, Balçova ve Narlıdere; güneyde ise Kuşadası Körfezi ile çevrili. İzmir Körfezi’nin güney kıyılarının büyük bölümü Yarımada’da yer alıyor. Batıda Çeşme’nin Sakız Adası’na, kuzeyde ise Karaburun’un Midilli Adası’na yakınlığı, bölgenin kıtalar arası konumu hakkında bilgi veriyor. Karaburun’un en uç noktasındaki Sarpıncık Feneri ile Ege Denizi’nin kapıları Akdeniz’e açılıyor.

Bin yıllardır Yarımada’da;
İzmir Yarımadası’nda yerleşim, Kalkolitik Dönem’de (Bakır Taş Devri) başladı. Arkeologlar Manastır, Çakmaktepe mevkiinde (Karaburun merkezinin yaklaşık 3 - 4 kilometre güneyi), Mordoğan ve Ildırı’da arkeolojik izlere rastladı. MÖ 4 binden kalma el yapımı taş baltalar, bazı araç ve el aletleri, çanak ve çömlekler bulundu. Dünyanın bilinen ilk liman kentinin Urla Limantepe’de MÖ 6. binde kurulduğu, su altı arkeolojisi çalışmalarıyla ortaya çıkarıldı. Yarımada’nın en eski kentlerinden Erythrai’de (Ildırı) yerleşimin, MÖ 3. bine gittiği ortaya kondu.


Yarımada en parlak dönemini ise Antik Çağ’da; denizcilik, ticaret, felsefe, bilim, güzel sanatlar ve politikada çığır açan İyonlar zamanında yaşadı. MÖ 1000’li yıllarda Dorların istilası nedeniyle bugünkü Yunanistan’ın bulunduğu bölgeden Batı Anadolu’ya göçen İyonlar, 12 doğal limana yerleşerek 12 bağımsız şehir devleti kurdu. Batıda Ildırı’dan güneyde Söke ve Didim’e, kuzeyde Foça’ya; karşı kıyıda Sakız ve Sisam adalarına uzanan yüksek bir uygarlık inşa ettiler. Bugün 7’si İzmir sınırlarında (Yarımada coğrafyasında ve art alanında) olan 12 İyon kenti şunlardı:
Erythrai (Ildırı-Çeşme), Klazomenai (İskele-Urla), Teos (Sığacık-Seferihisar), Lebedos (Gümüldür-Seferihisar) Kolophon (Değirmendere-Menderes), Ephesos (Selçuk), Phokai (Foça), Priene (Söke), Miletos (Didim), Myus (Didim), Chios (Sakız), Samos (Sisam).

Deniz ticaretiyle zenginleşen İyon uygarlığı, üç yüzyıl kadar sonra doğuda Smyrna’yı (İzmir) da kapsar hale geldi. MÖ 6 bin 500’lerde Yeşilova ile Ulucak’ın bereketli toprakları üzerinde, su kaynaklarının yanı başında kurulan Smyrna, MÖ 8. yüzyılda, Panionion adlı ticari birliğe dâhil oldu. Eski çağların deniz ticaretiyle büyüyen ilk kentlerinden olan Smyrna, tarihin en ileri denizcilik uygarlığını kuran İyonlar döneminde daha da gelişti.


Antik Çağ’da ismi Mimas olan Kararaburun ve çevresinde İyonlardan sonra; Lidyalılar, Persler, Makedonyalılar, Pergamon Krallığı, Romalılar, Bizanslılar hüküm sürdü.

1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türkmen boyları bölgeye yerleşti; ilk Türk İzmir beyliğini kuran Çakabey, Yarımada’nın da egemeni oldu. İzmir’in 1310’da Aydınoğulları Beyliği’ne, 1334’te Haçlılar’a geçmesi, Yarımada’nın tarihini de belirledi. Yıldırım Bayezid, Ankara Savaşı’nda (1402) Timur’a yenilince İzmir, Aydınoğulları’na verildi. 1415’te ise Çelebi Sultan Mehmet tarafından imparatorluk topraklarına katıldı. İzmir’in Yarımadası, 29 Ekim 1923’te kurulan Cumhuriyet ile günümüze ulaştı.